Δύο νομοθετικές πρωτοβουλίες ενώπιον της Επιτροπής Θεσμών για τον Φορέα Κοινωνικής Στήριξης – Κατάργηση ή ριζική αναμόρφωση;

Ο Ανεξάρτητος Φορέας Κοινωνικής Στήριξης επανέρχεται δυναμικά στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, αυτή τη φορά μέσα από δύο παράλληλες προτάσεις νόμου που οδηγούνται ενώπιον της Επιτροπής Θεσμών της Βουλή των Αντιπροσώπων Κύπρου. Οι εξελίξεις αποτελούν απόρροια μιας μακράς περιόδου κριτικής και προβληματισμού γύρω από τη λειτουργία του Φορέα, η οποία κορυφώθηκε με την παραίτηση της Πρώτης Κυρίας, Φιλίππα Καρσερά Χριστοδουλίδη.

Στο τραπέζι τίθενται πλέον δύο διαφορετικές προσεγγίσεις: η πλήρης κατάργηση του Φορέα ή, εναλλακτικά, η θεσμική του «θωράκιση» μέσω αυστηρών κανόνων διαφάνειας, λογοδοσίας και δημόσιου ελέγχου.

Πρόταση για κατάργηση και μεταφορά αρμοδιοτήτων

Η πρώτη πρόταση νόμου προβλέπει την κατάργηση του περί Ανεξάρτητου Φορέα Κοινωνικής Στήριξης Νόμου και τη μεταβίβαση όλων των περιουσιακών στοιχείων, δικαιωμάτων και υποχρεώσεων –συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν οικονομική στήριξη φοιτητών– στο Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών Κύπρου.

Την πρωτοβουλία υπογράφουν ο Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ, Στέφανος Στεφάνου, ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Κυριάκος Χατζηγιάννης και η ανεξάρτητη βουλεύτρια Αλεξάνδρα Ατταλίδου.

Η φιλοσοφία της πρότασης εδράζεται στην άποψη ότι η κοινωνική στήριξη –ιδίως όταν αφορά ευάλωτες ομάδες όπως οι φοιτητές– οφείλει να εντάσσεται στο θεσμικό κράτος και όχι να ασκείται μέσω ανεξάρτητων μηχανισμών με περιορισμένο έλεγχο.

Εναλλακτική πρόταση: αυστηρό πλαίσιο διαφάνειας

Η δεύτερη πρόταση, που κατέθεσαν ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Νίκος Γεωργίου και ο ανεξάρτητος βουλευτής Κωστής Ευσταθίου, δεν οδηγεί σε κατάργηση, αλλά σε ριζική τροποποίηση του υφιστάμενου νόμου.

Κεντρικός άξονας είναι η ενίσχυση της διαφάνειας στη διαχείριση των ιδιωτικών εισφορών του Ειδικού Ταμείου, δεδομένου ότι τα έσοδα του Φορέα προέρχονται αποκλειστικά από δωρεές φυσικών και νομικών προσώπων – αρκετά εκ των οποίων ενδέχεται να έχουν ή να αποκτήσουν συναλλαγές με το κράτος.

Σύμφωνα με την πρόταση:

• Καμία εισφορά άνω των €500 δεν θα γίνεται αποδεκτή χωρίς προηγούμενη γραπτή συγκατάθεση του δωρητή για δημοσιοποίηση ονόματος, ποσού και ημερομηνίας.

• Τίθεται ανώτατο ετήσιο όριο €50.000 ανά φυσικό ή νομικό πρόσωπο.

• Σε περιπτώσεις όπου το ίδιο φυσικό πρόσωπο είναι τελικός δικαιούχος περισσότερων εταιρειών, το συνολικό ποσό δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το ίδιο όριο, ώστε να αποτρέπονται καταστρατηγήσεις.

Παράλληλα, αλλάζει η σύνθεση της Επιτροπής Διαχείρισης: καταργείται η πρόνοια που όριζε ως πρόεδρο τη σύζυγο του εκάστοτε Προέδρου της Δημοκρατίας και αντικαθίσταται από διορισμό προσώπου εγνωσμένου κύρους από το Υπουργικό Συμβούλιο, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα χαρακτηρίζεται πολιτικώς εκτεθειμένο.

Θεσπίζεται επίσης μητρώο δωρητών, με πλήρη στοιχεία για φυσικά και νομικά πρόσωπα, καθώς και υποχρέωση ετήσιας δημοσιοποίησης καταλόγου δωρητών στην επίσημη ιστοσελίδα του Φορέα έως τις 31 Δεκεμβρίου κάθε έτους, με ανάρτηση διάρκειας 30 ημερών.

Οι εισηγητές υποστηρίζουν ότι τα μέτρα αυτά είναι απαραίτητα για την αποτροπή σύγκρουσης συμφερόντων και φαινομένων διαπλοκής, αλλά και για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών.

Ατταλίδου: «Το θεσμικό κράτος πρέπει να αναλάβει»

Σε δηλώσεις της, η κ. Ατταλίδου τάχθηκε ξεκάθαρα υπέρ της κατάργησης του Φορέα, σημειώνοντας ότι πολιτικώς εκτεθειμένα πρόσωπα δεν μπορούν να διαχειρίζονται οικονομικές λίστες, ακόμη και αν πλαισιώνονται από κρατικούς λειτουργούς.

Όπως εξήγησε, οι κοινωνικές ανάγκες οφείλουν να καλύπτονται μέσω θεσμοθετημένων, διαφανών διαδικασιών, ενώ ειδική αναφορά έκανε στη φοιτητική μέριμνα, επισημαίνοντας ότι τα κονδύλια που προορίζονταν για φοιτητές δεν αξιοποιήθηκαν όπως θα έπρεπε.

Πρότεινε μάλιστα μια συνολική αναθεώρηση του πλαισίου στήριξης, με σαφείς κατηγορίες (άριστοι φοιτητές, οικονομικά ευάλωτοι, σπουδές εντός και εκτός Κύπρου), κοινά κριτήρια και οργανωμένη δομή αξιολόγησης. Στόχος, όπως είπε, είναι να διασφαλιστεί ότι κάθε Κύπριος φοιτητής θα εντάσσεται έγκαιρα σε ένα ενιαίο σύστημα παροχών και διευκολύνσεων.

Δεν παρέλειψε να υπενθυμίσει ότι ο Γενικός Ελεγκτής είχε ήδη επισημάνει την απουσία ξεκάθαρων κριτηρίων στις παροχές, ενώ κατέληξε με αιχμηρή αναφορά ότι ο Φορέας λειτούργησε ως «όχημα» πολιτικής προβολής, κάτι που –κατά την ίδια– καθιστά αναγκαία την κατάργησή του.